Ndërhyrjet në shtratin e lumit, ndotja dhe presionet e vazhdueshme kërkojnë monitorim shkencor, ndërhyrje institucionale dhe masa konkrete për rehabilitimin e ekosistemit
Lumi Shkumbin është shumë më tepër se një rrjedhë ujore. Ai është një ekosistem kompleks dhe një korridor i rëndësishëm ekologjik, që lidh zonat malore të Shqipërisë lindore me ultësirën dhe Detin Adriatik dhe krijon kushte jetese, ushqimi, riprodhimi dhe migrimi për një numër të madh speciesh.
Gjatë viteve të fundit, dhe veçanërisht në segmentet ku po zhvillohen ndërhyrje të mëdha infrastrukturore, Shkumbini është përballur me presione të shumta. Ndryshimi dhe devijimi lokal i rrjedhës, ndërhyrjet me mjete të rënda në shtrat, marrja e inerteve, depozitimi i dherave dhe materialeve të gërmimit në ose pranë lumit janë shqetësime që kërkojnë vlerësim serioz të ndikimit të tyre mbi ekosistemin.
Këtyre presioneve u shtohen problematika të akumuluara prej vitesh: shkarkimet e ujërave të zeza të patrajtuara, mbetjet urbane dhe plastike, ndotja nga aktivitetet ekonomike dhe bujqësore, ndërhyrjet hidroteknike dhe forma të tjera të degradimit të habitatit lumor.
Çfarë ndodh me jetën nën ujë?
Ndryshimi fizik i një lumi nuk prek vetëm formën e shtratit apo drejtimin e rrjedhës.
Zhvendosja e materialeve, gërmimet, depozitimet dhe rritja e sedimenteve mund të ndryshojnë mikrohabitatet, zonat e strehimit dhe ushqimit, ndërsa ndërprerja e vazhdimësisë ekologjike mund të krijojë vështirësi për speciet që lëvizin përgjatë sistemit lumor.
Shkumbini strehon një faunë të pasur ujore. Një nga speciet me rëndësi të veçantë është ngjala europiane (Anguilla anguilla), e klasifikuar globalisht si Critically Endangered-CR. Për këtë specie, vazhdimësia e lumenjve është jetike, pasi cikli i saj biologjik lidhet me migrimin midis ujërave të ëmbla dhe detit.
Një tjetër specie me rëndësi është lundërza europiane (Lutra lutra), e cila është e lidhur ngushtë me ekosistemet ujore dhe me disponueshmërinë e faunës që përbën bazën e saj ushqimore.
Prandaj, dëmtimi i lumit nuk duhet vlerësuar vetëm nga ajo që shihet në sipërfaqe. Ndikimi mbi biodiversitetin mund të zhvillohet nën ujë dhe të mos jetë menjëherë i dukshëm.
AlbNatyra – monitorim, dokumentim dhe ngritje e shqetësimit
Në përputhje me kapacitetet e saj si organizatë e shoqërisë civile, AlbNatyra po ndjek dhe monitoron situatën në terren, dokumenton problematikat e evidentuara dhe ka ngritur shqetësimet pranë institucioneve përgjegjëse.
Roli ynë është para së gjithash monitorues, ndërgjegjësues dhe qytetar: të evidentojmë problematikat, të dokumentojmë ndryshimet që vërehen në terren, të informojmë publikun dhe t’ua përcjellim shqetësimet institucioneve që kanë përgjegjësi ligjore për administrimin dhe mbrojtjen e burimeve ujore dhe mjedisit.
Për çështjet që kërkojnë vlerësime më të specializuara, AlbNatyra konsultohet dhe synon të bashkëpunojë me ekspertë të mjedisit, biodiversitetit, faunës ujore dhe ekosistemeve lumore, në mënyrë që shqetësimet e ngritura të mbështeten gjithnjë e më shumë në të dhëna dhe argumente shkencore.
Megjithatë, një organizatë mjedisore nuk mund dhe nuk duhet të zëvendësojë institucionet shtetërore.
Institucionet duhet të monitorojnë, të parandalojnë dhe të rehabilitojnë
Përballë ndërhyrjeve të kësaj shkalle, nevojitet monitorim institucional dhe shkencor në terren, jo vetëm reagim pasi dëmi është shkaktuar.
Institucionet përgjegjëse duhet të verifikojnë respektimin e kushteve dhe lejeve mjedisore, mënyrën e kryerjes së punimeve në shtrat dhe brigje, marrjen e inerteve, vendet ku depozitohen materialet e gërmimit, shkarkimet ndotëse dhe çdo ndërhyrje që mund të cenojë vazhdimësinë ekologjike të lumit.
Aty ku konstatohen ndërhyrje të paligjshme ose tejkalim i kushteve të miratuara, ato duhet të ndalohen.
Por ndalimi i dëmit nuk mjafton.
Në segmentet ku ndërhyrjet kanë ndryshuar ose degraduar shtratin, brigjet dhe habitatet ujore, duhet të vlerësohet nevoja për masa rehabilituese dhe restauruese, me qëllim rikthimin sa më afër funksionimit natyror të ekosistemit.
Po aq i rëndësishëm është monitorimi biologjik. Duhet të dimë çfarë po ndodh me peshqit, makroinvertebrorët, ngjalën europiane, lundërzën dhe komponentët e tjerë të biodiversitetit të Shkumbinit.
Nevojitet një vlerësim i integruar i Shkumbinit
AlbNatyra konsideron se situata kërkon një qasje më të gjerë, që të përfshijë gjendjen ekologjike të lumit, cilësinë e ujit, biodiversitetin, vazhdimësinë ekologjike dhe ndikimin kumulativ të ndërhyrjeve njerëzore.
Vetëm monitorimi i vazhdueshëm dhe të dhënat shkencore mund të tregojnë përmasën reale të ndikimit dhe të përcaktojnë masat që duhen marrë.
Shkumbini nuk është thjesht një hapësirë ku mund të devijohet uji, të merren inerte apo të depozitohen materiale. Ai është një ekosistem i gjallë, një korridor ekologjik dhe një pasuri natyrore që u përket edhe brezave që vijnë.
AlbNatyra do të vazhdojë, brenda mundësive dhe kapaciteteve të saj, monitorimin e situatës, dokumentimin e problematikave dhe ngritjen e zërit qytetar për mbrojtjen e lumit Shkumbin.
Institucionet kanë përgjegjësinë dhe instrumentet ligjore për të bërë hapin tjetër: monitorim, kontroll, parandalim, ndalim të dëmtimeve dhe rehabilitim aty ku ekosistemi është cenuar.
Të mbrosh Shkumbinin do të thotë të mbrosh jo vetëm ujin, por gjithë jetën që varet prej tij.
AlbNatyra_ org
